Audio and text annotations licensed as CC-BY, © 2016 David Chamberlain. Click a line, and/or use up/down arrows. The audio works best in Chrome or Firefox.

Index

ἦλθε δ’ἐπ πτωχὸς πανδήμιος, ὃς κατ ἄστυ
πτωχεύεσκ’ Ἰθάκης, μετ δ’ἔπρεπε γαστέρι μάργ
ἀζηχὲς φαγέμεν καὶ πιέμεν· οὐδέ οἱ ἦν ἲς
οὐδ βίη, εἶδος δὲ μάλα μέγας ἦν ὁράασθαι.
Ἀρναῖος δ’ὄνομ’ ἔσκε· τὸ γὰρ θέτο πότνια μήτηρ
ἐκ γενετῆς· Ἶρον δὲ νέοι κίκλησκον ἅπαντες,
οὕνεκ’ ἀπαγγέλλεσκε κιών, ὅτε πού τις ἀνώγοι·
ὅς ῥ’ἐλθὼν Ὀδυσα διώκετο οἷο δόμοιο,
καί μιν νεικείων ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
εἶκε, γέρον, προθύρου, μὴ δὴ τάχα καὶ ποδὸς ἕλκῃ.
οὐκ ΐεις ὅτι δή μοι ἐπιλλίζουσιν ἅπαντες,
ἑλκέμεναι δὲ κέλονται; ἐγ δ’αἰσχύνομαι ἔμπης.
ἀλλ’ ἄνα, μὴ τάχα νῶϊν ἔρις καὶ χερσ γένηται.
τὸν δ’ἄρ’ ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
δαιμόνι’, οὔτε τί σε ῥέζω κακὸν οὔτ’ ἀγορεύω,
οὔτε τιν φθονέω δόμεναι καὶ πόλλ’ ἀνελόντα.
οὐδὸς δ’ἀμφοτέρους ὅδε χείσεται, οὐδέ τί σε χρὴ
ἀλλοτρίων φθονέειν· δοκέεις δέ μοι εἶναι ἀλήτης
ὥς περ ἐγών, ὄλβον δὲ θεοὶ μέλλουσιν ὀπάζειν.
χερσ δὲ μή τι λίην προκαλίζεο, μή με χολώσῃς,
μή σε γέρων περ ὼν στῆθος καὶ χείλεα φύρσω
αἵματος· ἡσυχίη δ’ἂν ἐμοὶ καὶ μᾶλλον ἔτ’ εἴη
αὔριον· οὐ μὲν γάρ τί σ’ὑποστρέψεσθαι ΐω
δεύτερον ἐς μέγαρον Λαερτιάδεω Ὀδυσος.
τὸν δὲ χολωσάμενος προσεφώνεεν Ἶρος ἀλήτης·
πόποι, ὡς μολοβρὸς ἐπιτροχάδην ἀγορεύει,
γρη καμινοῖ ἶσος· ὃν ἂν κακ μητισαίμην
κόπτων ἀμφοτέρῃσι, χαμαὶ δ’ἐκ πάντας ὀδόντας
γναθμῶν ἐξελάσαιμι συὸς ὣς ληϊβοτείρης.
ζῶσαι νῦν, ἵνα πάντες ἐπιγνώωσι καὶ οἵδε
μαρναμένους· πῶς δ’ἂν σὺ νεωτέρ ἀνδρ μάχοιο;
ὣς οἱ μὲν προπάροιθε θυράων ὑψηλάων
οὐδοῦ ἔπι ξεστοῦ πανθυμαδὸν ὀκριόωντο.
τοῖϊν δὲ ξυνέηχ’ ερὸν μένος Ἀντινόοιο,
ἡδ δ’ἄρ’ ἐκγελάσας μετεφώνει μνηστήρεσσιν·
φίλοι, οὐ μέν πώ τι πάρος τοιοῦτον ἐτύχθη,
οἵην τερπωλὴν θεὸς ἤγαγεν ἐς τόδε δῶμα.
ξεῖνός τε καὶ Ἶρος ἐρίζετον ἀλλήλοιϊν
χερσ μαχέσσασθαι· ἀλλ ξυνελάσσομεν ὧκα.
ὣς ἔφαθ’, οἱ δ’ἄρα πάντες ἀνήϊξαν γελόωντες,
ἀμφ δ’ἄρα πτωχοὺς κακοείμονας ἠγερέθοντο.
τοῖσιν δ’Ἀντίνοος μετέφη, Εὐπείθεος υἱός·
κέκλυτέ μευ, μνηστῆρες ἀγήνορες, ὄφρα τι εἴπω.
γαστέρες αἵδ’ αἰγῶν κέατ’ ἐν πυρί, τὰς ἐπ δόρπ
κατθέμεθα κνίσης τε καὶ αἵματος ἐμπλήσαντες·
ὁππότερος δέ κε νικήσ κρείσσων τε γένηται,
τάων ἥν κ’ἐθέλῃσιν ἀναστὰς αὐτὸς ἑλέσθω·
αἰεὶ δ’αὖθ’ ἡμῖν μεταδαίσεται, οὐδέ τιν’ ἄλλον
πτωχὸν ἔσω μίσγεσθαι άσομεν αἰτήσοντα.
ὣς ἔφατ’ Ἀντίνοος, τοῖσιν δ’ἐπιήνδανε μῦθος.
τοῖς δὲ δολοφρονέων μετέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
φίλοι, οὔ πως ἔστι νεωτέρ ἀνδρ μάχεσθαι
ἄνδρα γέροντα, δύ ἀρημένον· ἀλλά με γαστὴρ
ὀτρύνει κακοεργός, ἵνα πληγῇσι δαμείω.
ἀλλ’ ἄγε νῦν μοι πάντες ὀμόσσατε καρτερὸν ὅρκον,
μή τις ἐπ’ Ἴρ ἦρα φέρων ἐμ χειρ βαρεί
πλήξ ἀτασθάλλων, τούτ δέ με ἶφι δαμάσσῃ.
ὣς ἔφαθ’, οἱ δ’ἄρα πάντες ἀπώμνυον ὡς ἐκέλευεν.
αὐτὰρ ἐπεί ῥ’ὄμοσάν τε τελεύτησάν τε τὸν ὅρκον,
τοῖς αὖτις μετέειφ’ ερ ἲς Τηλεμάχοιο·
ξεῖν’, εἴ σ’ὀτρύνει κραδίη καὶ θυμὸς ἀγήνωρ
τοῦτον ἀλέξασθαι, τῶν δ’ἄλλων μή τιν’ Ἀχαιῶν
δείδιθ’, ἐπεὶ πλεόνεσσι μαχήσεται ὅς κέ σε θείνῃ·
ξεινοδόκος μὲν ἐγών, ἐπ δ’αἰνεῖτον βασιλες,
Εὐρύμαχός τε καὶ Ἀντίνοος, πεπνυμένω ἄμφω.
ὣς ἔφαθ’, οἱ δ’ἄρα πάντες ἐπῄνεον· αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
ζώσατο μὲν ῥάκεσιν περ μήδεα, φαῖνε δὲ μηροὺς
καλούς τε μεγάλους τε, φάνεν δέ οἱ εὐρέες ὧμοι
στήθεά τε στιβαροί τε βραχίονες· αὐτὰρ Ἀθήνη
ἄγχι παρισταμένη μέλε’ ἤλδανε ποιμένι λαῶν.
μνηστῆρες δ’ἄρα πάντες ὑπερφιάλως ἀγάσαντο·
ὦδε δέ τις εἴπεσκεν ἰδὼν ἐς πλησίον ἄλλον·
τάχα Ἶρος ϊρος ἐπίσπαστον κακὸν ἕξει,
οἵην ἐκ ῥακέων γέρων ἐπιγουνίδα φαίνει.
ὣς ἄρ’ ἔφαν, Ἴρ δὲ κακῶς ὠρίνετο θυμός.
ἀλλ καὶ ὣς δρηστῆρες ἄγον ζώσαντες ἀνάγκ
δειδιότα· σάρκες δὲ περιτρομέοντο μέλεσσιν.
Ἀντίνοος δ’ἐνένιπεν ἔπος τ’ἔφατ’ ἔκ τ’ὀνόμαζε·
νῦν μὲν μήτ’ εἴης, βουγάϊε, μήτε γένοιο,
εἰ δὴ τοῦτόν γε τρομέεις καὶ δείδιας αἰνῶς,
ἄνδρα γέροντα, δύ ἀρημένον, μιν ἱκάνει.
ἀλλ’ ἔκ τοι ἐρέω, τὸ δὲ καὶ τετελεσμένον ἔσται·
αἴ κέν σ’οὗτος νικήσ κρείσσων τε γένηται,
πέμψω σ’ἤπειρόνδε, βαλὼν ἐν νη μελαίνῃ,
εἰς Ἔχετον βασιλα, βροτῶν δηλήμονα πάντων,
ὅς κ’ἀπ ῥῖνα τάμῃσι καὶ οὔατα νηλέϊ χαλκῷ,
μήδεά τ’ἐξερύσας δώ κυσὶν ὠμ δάσασθαι.
ὣς φάτο, τῷ δ’ἔτι μᾶλλον ὑπ τρόμος ἔλλαβε γυῖα.
ἐς μέσσον δ’ἄναγον· τὼ δ’ἄμφω χεῖρας ἀνέσχον.
δὴ τότε μερμήριξε πολύτλας δῖος Ὀδυσσεὺς
ἐλάσει’ ὥς μιν ψυχ λίποι αὖθι πεσόντα,
έ μιν ἦκ’ ἐλάσειε τανύσσειέν τ’ἐπ γαίῃ.
ὦδε δέ οἱ φρονέοντι δοάσσατο κέρδιον εἶναι,
ἦκ’ ἐλάσαι, ἵνα μή μιν ἐπιφρασσαίατ’ Ἀχαιοί.
δὴ τότ’ ἀνασχομένω μὲν ἤλασε δεξιὸν ὧμον
Ἶρος, δ’αὐχέν’ ἔλασσεν ὑπ’ οὔατος, ὀστέα δ’εἴσω
ἔθλασεν· αὐτίκα δ’ἦλθεν ἀν στόμα φοίνιον αἷμα,
κὰδ δ’ἔπεσ’ ἐν κονίῃσι μακών, σὺν δ’ἤλασ’ ὀδόντας
λακτίζων ποσ γαῖαν· ἀτὰρ μνηστῆρες ἀγαυοὶ
χεῖρας ἀνασχόμενοι γέλ ἔκθανον. αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
εἷλκε διὲκ προθύροιο λαβὼν ποδός, ὄφρ’ ἵκετ’ αὐλήν,
αἰθούσης τε θύρας· καί μιν ποτ ἑρκίον αὐλῆς
εἷσεν ἀνακλίνας· σκῆπτρον δέ οἱ ἔμβαλε χειρί,
καί μιν φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
ἐνταυθοῖ νῦν ἧσο σύας τε κύνας τ’ἀπερύκων,
μηδ σύ γε ξείνων καὶ πτωχῶν κοίρανος εἶναι
λυγρὸς ών, μή πού τι κακὸν καὶ μεῖζον ἐπαύρῃ.
ῥα καὶ ἀμφ’ ὤμοισιν εικέα βάλλετο πήρην,
πυκν ῥωγαλέην· ἐν δὲ στρόφος εν ορτήρ.
ἂψ δ’ὅ γ’ἐπ’ οὐδὸν ὼν κατ’ ἄρ’ ἕζετο· τοὶ δ’ἴσαν εἴσω
ἡδ γελώοντες καὶ δεικανόωντ’ ἐπέεσσι·
Ζεύς τοι δοίη, ξεῖνε, καὶ ἀθάνατοι θεοὶ ἄλλοι,
ὅττι μάλιστ’ ἐθέλεις καί τοι φίλον ἔπλετο θυμῷ,
ὃς τοῦτον τὸν ἄναλτον ἀλητεύειν ἀπέπαυσας
ἐν δήμῳ· τάχα γάρ μιν ἀνάξομεν ἤπειρόνδε
εἰς Ἔχετον βασιλα, βροτῶν δηλήμονα πάντων.
ὣς ἄρ’ ἔφαν, χαῖρεν δὲ κλεηδόνι δῖος Ὀδυσσεύς.
Ἀντίνοος δ’ἄρα οἱ μεγάλην παρ γαστέρα θῆκεν,
ἐμπλείην κνίσης τε καὶ αἵματος· Ἀμφίνομος δὲ
ἄρτους ἐκ κανέοιο δύω παρέθηκεν είρας
καὶ δέπαϊ χρυσέ δειδίσκετο, φώνησέν τε·
χαῖρε, πάτερ ξεῖνε, γένοιτό τοι ἔς περ ὀπίσσω
ὄλβος· ἀτὰρ μὲν νῦν γε κακοῖς ἔχεαι πολέεσσι.
τὸν δ’ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
Ἀμφίνομ’, μάλα μοι δοκέεις πεπνυμένος εἶναι·
τοίου γὰρ καὶ πατρός, ἐπεὶ κλέος ἐσθλὸν ἄκουον,
Νῖσον Δουλιχια ΰν τ’ἔμεν ἀφνειόν τε·
τοῦ σ’ἔκ φασι γενέσθαι, ἐπητ δ’ἀνδρ οικας.
τοὔνεκά τοι ἐρέω, σὺ δὲ σύνθεο καί μευ ἄκουσον·
οὐδὲν ἀκιδνότερον γαῖα τρέφει ἀνθρώποιο,
πάντων ὅσσα τε γαῖαν ἔπι πνείει τε καὶ ἕρπει.
οὐ μὲν γάρ ποτέ φησι κακὸν πείσεσθαι ὀπίσσω,
ὄφρ’ ἀρετὴν παρέχωσι θεοὶ καὶ γούνατ’ ὀρώρῃ·
ἀλλ’ ὅτε δὴ καὶ λυγρ θεοὶ μάκαρες τελέωσι,
καὶ τὰ φέρει εκαζόμενος τετληότι θυμῷ·
τοῖος γὰρ νόος ἐστὶν ἐπιχθονίων ἀνθρώπων
οἷον ἐπ’ ἦμαρ ἄγῃσι πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε.
καὶ γὰρ ἐγώ ποτ’ ἔμελλον ἐν ἀνδράσιν ὄλβιος εἶναι,
πολλ δ’ἀτάσθαλ’ ἔρεξα βί καὶ κάρτεϊ εἴκων,
πατρί τ’ἐμ πίσυνος καὶ ἐμοῖσι κασιγνήτοισι.
τῶ μή τίς ποτε πάμπαν ἀνὴρ ἀθεμίστιος εἴη,
ἀλλ’ γε σιγ δῶρα θεῶν ἔχοι, ὅττι διδοῖεν.
οἷ’ ὁρόω μνηστῆρας ἀτάσθαλα μηχανόωντας,
κτήματα κείροντας καὶ ἀτιμάζοντας ἄκοιτιν
ἀνδρός, ὃν οὐκέτι φημ φίλων καὶ πατρίδος αἴης
δηρὸν ἀπέσσεσθαι· μάλα δὲ σχεδόν. ἀλλά σε δαίμων
οἴκαδ’ ὑπεξαγάγοι, μηδ’ ἀντιάσειας ἐκείνῳ,
ὁππότε νοστήσειε φίλην ἐς πατρίδα γαῖαν·
οὐ γὰρ ἀναιμωτί γε διακρινέεσθαι ΐω
μνηστῆρας καὶ κεῖνον, ἐπεί κε μέλαθρον ὑπέλθῃ.
ὣς φάτο, καὶ σπείσας ἔπιεν μελιηδέα οἶνον,
ἂψ δ’ἐν χερσὶν ἔθηκε δέπας κοσμήτορι λαῶν.
αὐτὰρ βῆ κατ δῶμα φίλον τετιημένος ἦτορ,
νευστάζων κεφαλῇ· δὴ γὰρ κακὸν ὄσσετο θυμῷ.
ἀλλ’ οὐδ’ ὣς φύγε κῆρα· πέδησε δὲ καὶ τὸν Ἀθήνη
Τηλεμάχου ὑπ χερσ καὶ ἔγχεϊ ἶφι δαμῆναι.
ἂψ δ’αὖτις κατ’ ἄρ’ ἕζετ’ ἐπ θρόνου ἔνθεν ἀνέστη.
τῇ δ’ἄρ’ ἐπ φρεσ θῆκε θε γλαυκῶπις Ἀθήνη,
κούρ Ἰκαρίοιο, περίφρονι Πηνελοπείῃ,
μνηστήρεσσι φανῆναι, ὅπως πετάσειε μάλιστα
θυμὸν μνηστήρων ἰδ τιμήεσσα γένοιτο
μᾶλλον πρὸς πόσιός τε καὶ υἱέος πάρος εν.
ἀχρεῖον δ’ἐγέλασσεν ἔπος τ’ἔφατ’ ἔκ τ’ὀνόμαζεν·
Εὐρυνόμη, θυμός μοι έλδεται, οὔ τι πάρος γε,
μνηστήρεσσι φανῆναι, ἀπεχθομένοισί περ ἔμπης·
παιδ δέ κεν εἴποιμι ἔπος, τό κε κέρδιον εἴη,
μὴ πάντα μνηστῆρσιν ὑπερφιάλοισιν ὁμιλεῖν,
οἵ τ’εὖ μὲν βάζουσι, κακῶς δ’ὄπιθεν φρονέουσι.
τὴν δ’αὖτ’ Εὐρυνόμη ταμίη πρὸς μῦθον ειπε·
ναὶ δὴ ταῦτά γε πάντα, τέκος, κατ μοῖραν ειπες.
ἀλλ’ ἴθι καὶ σῷ παιδ ἔπος φάο μηδ’ ἐπίκευθε,
χρῶτ’ ἀπονιψαμένη καὶ ἐπιχρίσασα παρειάς·
μηδ’ οὕτω δακρύοισι πεφυρμένη ἀμφ πρόσωπα
ἔρχευ, ἐπεὶ κάκιον πενθήμεναι ἄκριτον αἰεί.
ἤδη μὲν γάρ τοι παῖς τηλίκος, ὃν σὺ μάλιστα
ἠρ ἀθανάτοισι γενειήσαντα ἰδέσθαι.
τὴν δ’αὖτε προσέειπε περίφρων Πηνελόπεια·
Εὐρυνόμη, μὴ ταῦτα παραύδα, κηδομένη περ,
χρῶτ’ ἀπονίπτεσθαι καὶ ἐπιχρίεσθαι ἀλοιφῇ·
ἀγλαΐην γὰρ ἔμοιγε θεοί, τοὶ Ὄλυμπον ἔχουσιν,
ὤλεσαν, ἐξ οὗ κεῖνος ἔβη κοίλῃς ἐν νηυσίν.
ἀλλά μοι Αὐτονόην τε καὶ Ἱπποδάμειαν ἄνωχθι
ἐλθέμεν, ὄφρα κέ μοι παρστήετον ἐν μεγάροισιν·
οἴη δ’οὐ κεῖσ’ εἶμι μετ’ ἀνέρας· αἰδέομαι γάρ.
ὣς ἄρ’ ἔφη, γρηῢς δὲ διὲκ μεγάροιο βεβήκει
ἀγγελέουσα γυναιξ καὶ ὀτρυνέουσα νέεσθαι.
ἔνθ’ αὖτ’ ἄλλ’ ἐνόησε θε γλαυκῶπις Ἀθήνη·
κούρ Ἰκαρίοιο κατ γλυκὺν ὕπνον ἔχευεν,
εὗδε δ’ἀνακλινθεῖσα, λύθεν δέ οἱ ἅψεα πάντα
αὐτοῦ ἐν κλιντῆρι· τέως δ’ἄρα δῖα θεάων
ἄμβροτα δῶρα δίδου, ἵνα μιν θησαίατ’ Ἀχαιοί.
κάλλεϊ μέν οἱ πρῶτα προσώπατα καλ κάθηρεν
ἀμβροσίῳ, οἵ περ ϋστέφανος Κυθέρεια
χρίεται, εὖτ’ ἂν Χαρίτων χορὸν ἱμερόεντα·
καί μιν μακροτέρην καὶ πάσσονα θῆκεν ἰδέσθαι,
λευκοτέρην δ’ἄρα μιν θῆκε πριστοῦ ἐλέφαντος.
μὲν ἄρ’ ὣς ἔρξασ’ ἀπεβήσετο δῖα θεάων,
ἦλθον δ’ἀμφίπολοι λευκώλενοι ἐκ μεγάροιο
φθόγγ ἐπερχόμεναι· τὴν δὲ γλυκὺς ὕπνος ἀνῆκε,
καί ῥ’ἀπομόρξατο χερσ παρειὰς φώνησέν τε·
με μάλ’ αἰνοπαθ μαλακὸν περ κῶμ’ ἐκάλυψεν.
αἴθε μοι ὣς μαλακὸν θάνατον πόροι Ἄρτεμις ἁγν
αὐτίκα νῦν, ἵνα μηκέτ’ ὀδυρομένη κατ θυμὸν
αἰῶνα φθινύθω, πόσιος ποθέουσα φίλοιο
παντοίην ἀρετήν, ἐπεὶ ἔξοχος εν Ἀχαιῶν.
ὣς φαμένη κατέβαιν’ ὑπερώϊα σιγαλόεντα,
οὐκ οἴη· ἅμα τῇ γε καὶ ἀμφίπολοι δύ’ ἕποντο.
δ’ὅτε δὴ μνηστῆρας ἀφίκετο δῖα γυναικῶν,
στῆ ῥα παρ σταθμὸν τέγεος πύκα ποιητοῖο,
ἄντα παρειάων σχομένη λιπαρ κρήδεμνα·
ἀμφίπολος δ’ἄρα οἱ κεδν ἑκάτερθε παρέστη.
τῶν δ’αὐτοῦ λύτο γούνατ’, ἔρ δ’ἄρα θυμὸν ἔθελχθεν,
πάντες δ’ἠρήσαντο παραὶ λεχέεσσι κλιθῆναι.
δ’αὖ Τηλέμαχον προσεφώνεεν, ὃν φίλον υἱόν·
Τηλέμαχ’, οὐκέτι τοι φρένες ἔμπεδοι οὐδ νόημα·
παῖς ἔτ’ ὼν καὶ μᾶλλον ἐν φρεσ κέρδε’ ἐνώμας·
νῦν δ’,ὅτε δὴ μέγας ἐσσ καὶ ἥβης μέτρον ἱκάνεις,
καί κέν τις φαίη γόνον ἔμμεναι ὀλβίου ἀνδρός,
ἐς μέγεθος καὶ κάλλος ὁρώμενος, ἀλλότριος φώς,
οὐκέτι τοι φρένες εἰσὶν ἐναίσιμοι οὐδ νόημα.
οἷον δὴ τόδε ἔργον ἐν μεγάροισιν ἐτύχθη,
ὃς τὸν ξεῖνον ασας εικισθήμεναι οὕτω.
πῶς νῦν, εἴ τι ξεῖνος ἐν ἡμετέροισι δόμοισιν
ἥμενος ὦδε πάθοι ῥυστακτύος ἐξ ἀλεγεινῆς;
σοί κ’αἶσχος λώβη τε μετ’ ἀνθρώποισι πέλοιτο.
τὴν δ’αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα·
μῆτερ ἐμή, τὸ μὲν οὔ σε νεμεσσῶμαι κεχολῶσθαι·
αὐτὰρ ἐγ θυμ νοέω καὶ οἶδα ἕκαστα,
ἐσθλά τε καὶ τὰ χέρεια· πάρος δ’ἔτι νήπιος α.
ἀλλά τοι οὐ δύναμαι πεπνυμένα πάντα νοῆσαι·
ἐκ γάρ με πλήσσουσι παρήμενοι ἄλλοθεν ἄλλος
οἵδε κακ φρονέοντες, ἐμοὶ δ’οὐκ εἰσὶν ἀρωγοί.
οὐ μέν τοι ξείνου γε καὶ Ἴρου μῶλος ἐτύχθη
μνηστήρων ότητι, βί δ’ὅ γε φέρτερος εν.
αἲ γάρ, Ζεῦ τε πάτερ καὶ &nbsnbsp;Ἀθηναίη καὶ Ἄπολλον,
οὕτω νῦν μνηστῆρες ἐν ἡμετέροισι δόμοισι
νεύοιεν κεφαλὰς δεδμημένοι, οἱ μὲν ἐν αὐλῇ,
οἱ δ’ἔντοσθε δόμοιο, λελῦτο δὲ γυῖα ἑκάστου,
ὡς νῦν Ἶρος ἐκεῖνος ἐπ’ αὐλείῃσι θύρῃσιν
ἧσται νευστάζων κεφαλῇ, μεθύοντι οικώς,
οὐδ’ ὀρθὸς στῆναι δύναται ποσὶν οὐδ νέεσθαι
οἴκαδ’, ὅπ οἱ νόστος, ἐπεὶ φίλα γυῖα λέλυνται.
ὣς οἱ μὲν τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀγόρευον·
Εὐρύμαχος δ’ἐπέεσσι προσηύδα Πηνελόπειαν·
κούρη Ἰκαρίοιο, περίφρων Πηνελόπεια,
εἰ πάντες σε ἴδοιεν ἀν’ ασον Ἄργος Ἀχαιοί,
πλέονές κεν μνηστῆρες ἐν ὑμετέροισι δόμοισιν
ῶθεν δαινύατ’, ἐπεὶ περίεσσι γυναικῶν
εἶδός τε μέγεθός τε ἰδ φρένας ἔνδον ΐσας.
τὸν δ’ἠμείβετ’ ἔπειτα περίφρων Πηνελόπεια·
Εὐρύμαχ’, ἤτοι ἐμὴν ἀρετὴν εἶδός τε δέμας τε
ὤλεσαν ἀθάνατοι, ὅτε Ἴλιον εἰσανέβαινον
Ἀργεῖοι, μετ τοῖσι δ’ ἐμὸς πόσις εν Ὀδυσσεύς.
εἰ κεῖνός γ’ἐλθὼν τὸν ἐμὸν βίον ἀμφιπολεύοι,
μεῖζόν κε κλέος εἴη ἐμὸν καὶ κάλλιον οὕτω.
νῦν δ’ἄχομαι· τόσα γάρ μοι ἐπέσσευεν κακ δαίμων.
μὲν δὴ ὅτε τ’ᾖε λιπὼν κάτα πατρίδα γαῖαν,
δεξιτερὴν ἐπ καρπ ἑλὼν ἐμ χεῖρα προσηύδα·
γύναι, οὐ γὰρ ΐω ϋκνήμιδας Ἀχαιοὺς
ἐκ Τροίης εὖ πάντας ἀπήμονας ἀπονέεσθαι·
καὶ γὰρ Τρῶάς φασι μαχητὰς ἔμμεναι ἄνδρας,
ἠμὲν ἀκοντιστὰς ἠδ ῥυτῆρας ϊστῶν
ἵππων τ’ὠκυπόδων ἐπιβήτορας, οἵ κε τάχιστα
ἔκριναν μέγα νεῖκος ὁμοιΐου πτολέμοιο.
τῶ οὐκ οἶδ’ εἴ κέν μ’ἀνέσει θεός, κεν ἁλώω
αὐτοῦ ἐν Τροίῃ· σοὶ δ’ἐνθάδε πάντα μελόντων.
μεμνῆσθαι πατρὸς καὶ μητέρος ἐν μεγάροισιν
ὡς νῦν, ἔτι μᾶλλον ἐμεῦ ἀπονόσφιν όντος·
αὐτὰρ ἐπὴν δὴ παῖδα γενειήσαντα ἴδηαι,
γήμασθ’ κ’ἐθέλῃσθα, τεὸν κατ δῶμα λιποῦσα.
κεῖνος τὼς ἀγόρευε· τὰ δὴ νῦν πάντα τελεῖται.
νὺξ δ’ἔσται ὅτε δὴ στυγερὸς γάμος ἀντιβολήσει
οὐλομένης ἐμέθεν, τῆς τε Ζεὺς ὄλβον ἀπηύρα.
ἀλλ τόδ’ αἰνὸν ἄχος κραδίην καὶ θυμὸν ἱκάνει·
μνηστήρων οὐχ ἥδε δίκη τὸ πάροιθε τέτυκτο·
οἵ τ’ἀγαθήν τε γυναῖκα καὶ ἀφνειοῖο θύγατρα
μνηστεύειν ἐθέλωσι καὶ ἀλλήλοις ἐρίσωσιν,
αὐτοὶ τοί γ’ἀπάγουσι βόας καὶ ἴφια μῆλα,
κούρης δαῖτα φίλοισι, καὶ ἀγλα δῶρα διδοῦσιν·
ἀλλ’ οὐκ ἀλλότριον βίοτον νήποινον ἔδουσιν.
ὣς φάτο, γήθησεν δὲ πολύτλας δῖος Ὀδυσσεύς,
οὕνεκα τῶν μὲν δῶρα παρέλκετο, θέλγε δὲ θυμὸν
μειλιχίοις ἐπέεσσι, νόος δέ οἱ ἄλλα μενοίνα.
τὴν δ’αὖτ’ Ἀντίνοος προσέφη, Εὐπείθεος υἱός,
κούρη Ἰκαρίοιο, περίφρων Πηνελόπεια,
δῶρα μὲν ὅς κ’ἐθέλῃσιν Ἀχαιῶν ἐνθάδ’ ἐνεῖκαι,
δέξασθ’. οὐ γὰρ καλὸν ἀνήνασθαι δόσιν ἐστίν·
ἡμεῖς δ’οὔτ’ ἐπ ἔργα πάρος γ’ἴμεν οὔτε πῃ ἄλλῃ,
πρίν γέ σε τῷ γήμασθαι Ἀχαιῶν ὅς τις ἄριστος.
ὣς ἔφατ’ Ἀντίνοος, τοῖσιν δ’ἐπιήνδανε μῦθος·
δῶρα δ’ἄρ’ οἰσέμεναι πρόεσαν κήρυκα ἕκαστος.
Ἀντινό μὲν ἔνεικε μέγαν περικαλλέα πέπλον,
ποικίλον· ἐν δ’ἄρ’ ἔσαν περόναι δυοκαίδεκα πᾶσαι
χρύσειαι, κληῗσιν ϋγνάμπτοις ἀραρυῖαι.
ὅρμον δ’Εὐρυμάχ πολυδαίδαλον αὐτίκ’ ἔνεικε.
χρύσεον, ἠλέκτροισιν ερμένον έλιον ὥς.
ἕρματα δ’Εὐρυδάμαντι δύω θεράποντες ἔνεικαν,
τρίγληνα μορόεντα· χάρις δ’ἀπελάμπετο πολλή.
ἐκ δ’ἄρα Πεισάνδροιο Πολυκτορίδαο ἄνακτος
ἴσθμιον ἤνεικεν θεράπων, περικαλλὲς ἄγαλμα.
ἄλλο δ’ἄρ’ ἄλλος δῶρον Ἀχαιῶν καλὸν ἔνεικεν.
μὲν ἔπειτ’ ἀνέβαιν’ ὑπερώϊα δῖα γυναικῶν,
τῇ δ’ἄρ’ ἅμ’ ἀμφίπολοι ἔφερον περικαλλέα δῶρα
οἱ δ’εἰς ὀρχηστύν τε καὶ ἱμερόεσσαν οιδὴν
τρεψάμενοι τέρποντο, μένον δ’ἐπ ἕσπερον ἐλθεῖν.
τοῖσι δὲ τερπομένοισι μέλας ἐπ ἕσπερος ἦλθεν.
αὐτίκα λαμπτῆρας τρεῖς ἵστασαν ἐν μεγάροισιν,
ὄφρα φαείνοιεν· περ δὲ ξύλα κάγκανα θῆκαν,
αὖα πάλαι, περίκηλα, νέον κεκεασμένα χαλκῷ,
καὶ δαΐδας μετέμισγον· ἀμοιβηδὶς δ’ἀνέφαινον
δμῳαὶ Ὀδυσσος ταλασίφρονος. αὐτὰρ τῇσιν
αὐτὸς διογενὴς μετέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
δμῳαὶ Ὀδυσσος, δὴν οἰχομένοιο ἄνακτος,
ἔρχεσθε πρὸς δώμαθ’, ἵν’ αἰδοίη βασίλεια·
τῇ δὲ παρ’ ἠλάκατα στροφαλίζετε, τέρπετε δ’αὐτὴν
ἥμεναι ἐν μεγάρῳ, εἴρια πείκετε χερσίν·
αὐτὰρ ἐγ τούτοισι φάος πάντεσσι παρέξω.
ἤν περ γάρ κ’ἐθέλωσιν ΰθρονον μίμνειν,
οὔ τί με νικήσουσι· πολυτλήμων δὲ μάλ’ εἰμί.
ὣς ἔφαθ’, αἱ δ’ἐγέλασσαν, ἐς ἀλλήλας δὲ ἴδοντο.
τὸν δ’αἰσχρῶς ἐνένιπε Μελανθ καλλιπάρηος,
τὴν Δολίος μὲν ἔτικτε, κόμισσε δὲ Πηνελόπεια,
παῖδα δὲ ὣς ἀτίταλλε, δίδου δ’ἄρ’ ἀθύρματα θυμῷ·
ἀλλ’ οὐδ’ ὣς ἔχε πένθος ἐν φρεσ Πηνελοπείης,
ἀλλ’ γ’Εὐρυμάχ μισγέσκετο καὶ φιλέεσκεν.
ῥ’Ὀδυσῆ’ ἐνένιπεν ὀνειδείοις ἐπέεσσι·
ξεῖνε τάλαν, σύ γέ τις φρένας ἐκπεπαταγμένος ἐσσί,
οὐδ’ ἐθέλεις εὕδειν χαλκήϊον ἐς δόμον ἐλθών,
έ που ἐς λέσχην, ἀλλ’ ἐνθάδε πόλλ’ ἀγορεύεις,
θαρσαλέως πολλοῖσι μετ’ ἀνδράσιν, οὐδέ τι θυμ
ταρβεῖς· ῥά σε οἶνος ἔχει φρένας, νύ τοι αἰεὶ
τοιοῦτος νόος ἐστίν· καὶ μεταμώνια βάζεις.
ἀλύεις, ὅτι Ἶρον ἐνίκησας τὸν ἀλήτην;
μή τίς τοι τάχα Ἴρου ἀμείνων ἄλλος ἀναστῇ,
ὅς τίς σ’ἀμφ κάρη κεκοπὼς χερσ στιβαρῇσι
δώματος ἐκπέμψῃσι, φορύξας αἵματι πολλῷ.
τὴν δ’ἄρ’ ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
τάχα Τηλεμάχ ἐρέω, κύον, οἷ’ ἀγορεύεις,
κεῖσ’ ἐλθών, ἵνα σ’αὖθι δι μελεϊστ τάμῃσιν.
ὣς εἰπὼν ἐπέεσσι διεπτοίησε γυναῖκας.
βὰν δ’ἴμεναι δι δῶμα, λύθεν δ’ὑπ γυῖα ἑκάστης
ταρβοσύνῃ· φὰν γάρ μιν ἀληθέα μυθήσασθαι.
αὐτὰρ πὰρ λαμπτῆρσι φαείνων αἰθομένοισιν
ἑστήκει ἐς πάντας ὁρώμενος· ἄλλα δέ οἱ κῆρ
ὥρμαινε φρεσὶν ᾗσιν, ῥ’οὐκ ἀτέλεστα γένοντο.
μνηστῆρας δ’οὐ πάμπαν ἀγήνορας εἴα Ἀθήνη
λώβης ἴσχεσθαι θυμαλγέος, ὄφρ’ ἔτι μᾶλλον
δύη ἄχος κραδίην Λαερτιάδεω Ὀδυσος.
τοῖσιν δ’Εὐρύμαχος, Πολύβου πάϊς, ἦρχ’ ἀγορεύειν,
κερτομέων Ὀδυσα· γέλων δ’ἑτάροισιν ἔτευχε.
κέκλυτέ μευ, μνηστῆρες ἀγακλειτῆς βασιλείης,
ὄφρ’ εἴπω τά με θυμὸς ἐν στήθεσσι κελεύει.
οὐκ ἀθεεὶ ὅδ’ ἀνὴρ Ὀδυσήϊον ἐς δόμον ἵκει·
ἔμπης μοι δοκέει δαίδων σέλας ἔμμεναι αὐτοῦ
κὰκ κεφαλῆς, ἐπεὶ οὔ οἱ ἔνι τρίχες οὐδ’ ἠβαιαί.
ῥ’,ἅμα τε προσέειπεν Ὀδυσσα πτολίπορθον·
ξεῖν’, ἄρ κ’ἐθέλοις θητευέμεν, εἴ σ’ἀνελοίμην,
ἀγροῦ ἐπ’ ἐσχατιῆς μισθὸς δέ τοι ἄρκιος ἔσται
αἱμασιάς τε λέγων καὶ δένδρεα μακρ φυτεύων;
ἔνθα κ’ἐγ σῖτον μὲν ἐπηετανὸν παρέχοιμι,
εἵματα δ’ἀμφιέσαιμι ποσίν θ’ὑποδήματα δοίην.
ἀλλ’ ἐπεὶ οὖν δὴ ἔργα κάκ’ ἔμμαθες, οὐκ ἐθελήσεις
ἔργον ἐποίχεσθαι, ἀλλ πτώσσειν κατ δῆμον
βούλεαι, ὄφρ’ ἄν ἔχῃς βόσκειν σὴν γαστέρ’ ἄναλτον.
τὸν δ’ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς·
Εὐρύμαχ’, εἰ γὰρ νῶϊν ἔρις ἔργοιο γένοιτο
ὥρ ἐν εἰαρινῇ, ὅτε τ’ἤματα μακρ πέλονται,
ἐν ποίῃ, δρέπανον μὲν ἐγὼν εὐκαμπὲς ἔχοιμι,
καὶ δὲ σὺ τοῖον ἔχοις, ἵνα πειρησαίμεθα ἔργου
νήστιες ἄχρι μάλα κνέφαος, ποίη δὲ παρείη.
εἰ δ’αὖ καὶ βόες εἶεν ἐλαυνέμεν, οἵ περ ἄριστοι,
αἴθωνες, μεγάλοι, ἄμφω κεκορηότε ποίης,
ἥλικες, ἰσοφόροι, τῶν τε σθένος οὐκ ἀλαπαδνόν,
τετράγυον δ’εἴη, εἴκοι δ’ὑπ βῶλος ἀρότρῳ·
τῶ κέ μ’ἴδοις, εἰ ὧλκα διηνεκέα προταμοίμην.
εἰ δ’αὖ καὶ πόλεμόν ποθεν ὁρμήσειε Κρονίων
σήμερον, αὐτὰρ ἐμοὶ σάκος εἴη καὶ δύο δοῦρε
καὶ κυνέη πάγχαλκος, ἐπ κροτάφοις ἀραρυῖα,
τῶ κέ μ’ἴδοις πρώτοισιν ἐν προμάχοισι μιγέντα,
οὐδ’ ἄν μοι τὴν γαστέρ’ ὀνειδίζων ἀγορεύοις.
ἀλλ μάλ’ ὑβρίζεις, καί τοι νόος ἐστὶν ἀπηνής·
καί πού τις δοκέεις μέγας ἔμμεναι ἠδ κραταιός,
οὕνεκα πὰρ παύροισι καὶ οὐκ ἀγαθοῖσιν ὁμιλεῖς.
εἰ δ’Ὀδυσεὺς ἔλθοι καὶ ἵκοιτ’ ἐς πατρίδα γαῖαν,
αἶψά κέ τοι τὰ θύρετρα, καὶ εὐρέα περ μάλ’ όντα,
φεύγοντι στείνοιτο διὲκ προθύροιο θύραζε.
ὣς ἔφατ’, Εὐρύμαχος δὲ χολώσατο κηρόθι μᾶλλον,
καί μιν ὑπόδρα ἰδὼν ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
δείλ’, τάχα τοι τελέω κακόν, οἷ’ ἀγορεύεις
θαρσαλέως πολλοῖσι μετ’ ἀνδράσιν, οὐδέ τι θυμ
ταρβεῖς· ῥά σε οἶνος ἔχει φρένας, νύ τοι αἰεὶ
τοιοῦτος νόος ἐστίν· καὶ μεταμώνια βάζεις.
ἀλύεις, ὅτι Ἶρον ἐνίκησας τὸν ἀλήτην;
ὣς ἄρα φωνήσας σφέλας ἔλλαβεν· αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
Ἀμφινόμου πρὸς γοῦνα καθέζετο Δουλιχιος,
Εὐρύμαχον δείσας· δ’ἄρ’ οἰνοχόον βάλε χεῖρα
δεξιτερήν· πρόχοος δὲ χαμαὶ βόμβησε πεσοῦσα,
αὐτὰρ γ’οἰμώξας πέσεν ὕπτιος ἐν κονίῃσι.
μνηστῆρες δ’ὁμάδησαν ἀν μέγαρα σκιόεντα,
ὦδε δέ τις εἴπεσκεν ἰδὼν ἐς πλησίον ἄλλον·
αἴθ’ ὤφελλ’ ξεῖνος ἀλώμενος ἄλλοθ’ ὀλέσθαι
πρὶν ἐλθεῖν· τῶ κ’οὔ τι τόσον κέλαδον μετέθηκε.
νῦν δὲ περ πτωχῶν ἐριδαίνομεν, οὐδέ τι δαιτὸς
ἐσθλῆς ἔσσεται ἦδος, ἐπεὶ τὰ χερείονα νικᾷ.
τοῖσι δὲ καὶ μετέειφ’ ερ ἲς Τηλεμάχοιο
δαιμόνιοι, μαίνεσθε καὶ οὐκέτι κεύθετε θυμ
βρωτὺν οὐδ ποτῆτα· θεῶν νύ τις ὔμμ’ ὀροθύνει.
ἀλλ’ εὖ δαισάμενοι κατακείετε οἴκαδ’ όντες,
ὁππότε θυμὸς ἄνωγε· διώκω δ’οὔ τιν’ ἔγωγε.
ὣς ἔφαθ’, οἱ δ’ἄρα πάντες ὀδὰξ ἐν χείλεσι φύντες
Τηλέμαχον θαύμαζον, θαρσαλέως ἀγόρευε.
τοῖσιν δ’Ἀμφίνομος ἀγορήσατο καὶ μετέειπε
Νίσου φαίδιμος υἱός, Ἀρητιάδαο ἄνακτος·
φίλοι, οὐκ ἂν δή τις ἐπ ῥηθέντι δικαί
ἀντιβίοις ἐπέεσσι καθαπτόμενος χαλεπαίνοι·
μήτε τι τὸν ξεῖνον στυφελίζετε μήτε τιν’ ἄλλον
δμώων, οἳ κατ δώματ’ Ὀδυσσος θείοιο.
ἀλλ’ ἄγετ’, οἰνοχόος μὲν ἐπαρξάσθω δεπάεσσιν,
ὄφρα σπείσαντες κατακείομεν οἴκαδ’ όντες·
τὸν ξεῖνον δὲ ῶμεν ἐν μεγάροις Ὀδυσος
Τηλεμάχ μελέμεν· τοῦ γὰρ φίλον ἵκετο δῶμα.
ὣς φάτο, τοῖσι δὲ πᾶσιν αδότα μῦθον ειπε.
τοῖσιν δὲ κρητῆρα κεράσσατο Μούλιος ἥρως,
κῆρυξ Δουλιχιεύς· θεράπων δ’ἦν Ἀμφινόμοιο·
νώμησεν δ’ἄρα πᾶσιν ἐπισταδόν· οἱ δὲ θεοῖσι
λείψαντες μακάρεσσι πίον μελιηδέα οἶνον.
αὐτὰρ ἐπεὶ σπεῖσάν τ’ἔπιόν θ’ὅσον ἤθελε θυμός,
βάν ῥ’ἴμεναι κείοντες πρὸς δώμαθ’ ἕκαστος.