Audio and text annotations licensed as CC-BY, © 2016 David Chamberlain. Click a line, and/or use up/down arrows. The audio works best in Chrome or Firefox.

Index

ἄνδρα μοι ἔννεπε, μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλ
πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ερὸν πτολίεθρον ἔπερσεν·
πολλῶν δ’ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω,
πολλ δ’ὅ γ’ἐν πόντ πάθεν ἄλγεα ὃν κατ θυμόν,
ἀρνύμενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων.
ἀλλ’ οὐδ’ ὣς ἑτάρους ἐρρύσατο, έμενός περ·
αὐτῶν γὰρ σφετέρῃσιν ἀτασθαλίῃσιν ὄλοντο,
νήπιοι, οἳ κατ βοῦς Ὑπερίονος ελίοιο
ἤσθιον· αὐτὰρ τοῖσιν ἀφείλετο νόστιμον ἦμαρ.
τῶν ἁμόθεν γε, θεά, θύγατερ Διός, εἰπ καὶ ἡμῖν.
ἔνθ’ ἄλλοι μὲν πάντες, ὅσοι φύγον αἰπὺν ὄλεθρον,
οἴκοι ἔσαν, πόλεμόν τε πεφευγότες ἠδ θάλασσαν·
τὸν δ’οἶον νόστου κεχρημένον ἠδ γυναικὸς
νύμφη πότνι’ ἔρυκε Καλυψ δῖα θεάων
ἐν σπέσσι γλαφυροῖσι, λιλαιομένη πόσιν εἶναι.
ἀλλ’ ὅτε δὴ ἔτος ἦλθε περιπλομένων ἐνιαυτῶν,
τῷ οἱ ἐπεκλώσαντο θεοὶ οἶκόνδε νέεσθαι
εἰς Ἰθάκην, οὐδ’ ἔνθα πεφυγμένος εν έθλων
καὶ μετ οἷσι φίλοισι. θεοὶ δ’ἐλέαιρον ἅπαντες
νόσφι Ποσειδάωνος· δ’ἀσπερχὲς μενέαινεν
ἀντιθέ Ὀδυσι πάρος ἣν γαῖαν ἱκέσθαι.
ἀλλ’ μὲν Αἰθίοπας μετεκίαθε τηλόθ’ όντας,
Αἰθίοπας τοὶ διχθ δεδαίαται, ἔσχατοι ἀνδρῶν,
οἱ μὲν δυσομένου Ὑπερίονος οἱ δ’ἀνιόντος,
ἀντιόων ταύρων τε καὶ ἀρνειῶν ἑκατόμβης.
ἔνθ’ γ’ἐτέρπετο δαιτ παρήμενος· οἱ δὲ δὴ ἄλλοι
Ζηνὸς ἐν μεγάροισιν Ὀλυμπίου ἁθρόοι ἦσαν.
τοῖσι δὲ μύθων ἦρχε πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε·
μνήσατο γὰρ κατ θυμὸν ἀμύμονος Αἰγίσθοιο,
τόν ῥ’Ἀγαμεμνονίδης τηλεκλυτὸς ἔκταν’ Ὀρέστης·
τοῦ γ’ἐπιμνησθεὶς ἔπε’ ἀθανάτοισι μετηύδα·
πόποι, οἷον δή νυ θεοὺς βροτοὶ αἰτιόωνται·
ἐξ ἡμέων γάρ φασι κάκ’ ἔμμεναι, οἱ δὲ καὶ αὐτοὶ
σφῇσιν ἀτασθαλίῃσιν ὑπὲρ μόρον ἄλγε’ ἔχουσιν,
ὡς καὶ νῦν Αἴγισθος ὑπὲρ μόρον Ἀτρεΐδαο
γῆμ’ ἄλοχον μνηστήν, τὸν δ’ἔκτανε νοστήσαντα,
εἰδὼς αἰπὺν ὄλεθρον, ἐπεὶ πρό οἱ εἴπομεν ἡμεῖς,
Ἑρμείαν πέμψαντες, ύσκοπον ἀργεϊφόντην,
μήτ’ αὐτὸν κτείνειν μήτε μνάασθαι ἄκοιτιν·
ἐκ γὰρ Ὀρέσταο τίσις ἔσσεται Ἀτρεΐδαο,
ὁππότ’ ἂν ἡβήσ τε καὶ ἧς ἱμείρεται αἴης.
ὣς ἔφαθ’ Ἑρμείας, ἀλλ’ οὐ φρένας Αἰγίσθοιο
πεῖθ’ ἀγαθ φρονέων· νῦν δ’ἁθρόα πάντ’ ἀπέτισεν.
τὸν δ’ἠμείβετ’ ἔπειτα θεά, γλαυκῶπις Ἀθήνη·
πάτερ ἡμέτερε Κρονίδη, ὕπατε κρειόντων,
καὶ λίην κεῖνός γε οικότι κεῖται ὀλέθρῳ·
ὡς ἀπόλοιτο καὶ ἄλλος, ὅτις τοιαῦτά γε ῥέζοι·
ἀλλά μοι ἀμφ’ Ὀδυσι δαΐφρονι δαίεται ἦτορ,
δυσμόρῳ, ὃς δὴ δηθ φίλων ἄπο πήματα πάσχει
νήσ ἐν ἀμφιρύτῃ, ὅθι τ’ὀμφαλός ἐστι θαλάσσης.
νῆσος δενδρήεσσα, θε δ’ἐν δώματα ναίει,
Ἄτλαντος θυγάτηρ ὀλοόφρονος, ὅς τε θαλάσσης
πάσης βένθεα οἶδεν, ἔχει δέ τε κίονας αὐτὸς
μακράς, αἳ γαῖάν τε καὶ οὐρανὸν ἀμφὶς ἔχουσιν.
τοῦ θυγάτηρ δύστηνον ὀδυρόμενον κατερύκει,
αἰεὶ δὲ μαλακοῖσι καὶ αἱμυλίοισι λόγοισιν
θέλγει, ὅπως Ἰθάκης ἐπιλήσεται· αὐτὰρ Ὀδυσσεύς,
έμενος καὶ καπνὸν ἀποθρᾐσκοντα νοῆσαι
ἧς γαίης, θανέειν ἱμείρεται. οὐδέ νυ σοί περ
ἐντρέπεται φίλον ἦτορ, Ὀλύμπιε. οὔ νύ τ’Ὀδυσσεὺς
Ἀργείων παρ νηυσ χαρίζετο ερ ῥέζων
Τροί ἐν εὐρείῃ; τί νύ οἱ τόσον ὠδύσαο, Ζεῦ;
τὴν δ’ἀπαμειβόμενος προσέφη νεφεληγερέτα Ζεύς·
τέκνον ἐμόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων.
πῶς ἂν ἔπειτ’ Ὀδυσος ἐγ θείοιο λαθοίμην,
ὃς περ μὲν νόον ἐστ βροτῶν, περ δ’ἱρ θεοῖσιν
ἀθανάτοισιν ἔδωκε, τοὶ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν;
ἀλλ Ποσειδάων γαιήοχος ἀσκελὲς αἰεὶ
Κύκλωπος κεχόλωται, ὃν ὀφθαλμοῦ ἀλάωσεν,
ἀντίθεον Πολύφημον, ου κράτος ἐστ μέγιστον
πᾶσιν Κυκλώπεσσι· Θόωσα δέ μιν τέκε νύμφη,
Φόρκυνος θυγάτηρ ἁλὸς ἀτρυγέτοιο μέδοντος,
ἐν σπέσσι γλαφυροῖσι Ποσειδάωνι μιγεῖσα.
ἐκ τοῦ δὴ Ὀδυσα Ποσειδάων ἐνοσίχθων
οὔ τι κατακτείνει, πλάζει δ’ἀπ πατρίδος αἴης.
ἀλλ’ ἄγεθ’, ἡμεῖς οἵδε περιφραζώμεθα πάντες
νόστον, ὅπως ἔλθῃσι· Ποσειδάων δὲ μεθήσει
ὃν χόλον· οὐ μὲν γὰρ τι δυνήσεται ἀντία πάντων
ἀθανάτων έκητι θεῶν ἐριδαινέμεν οἶος.
τὸν δ’ἠμείβετ’ ἔπειτα θεά, γλαυκῶπις Ἀθήνη·
πάτερ ἡμέτερε Κρονίδη, ὕπατε κρειόντων,
εἰ μὲν δὴ νῦν τοῦτο φίλον μακάρεσσι θεοῖσιν,
νοστῆσαι Ὀδυσα πολύφρονα ὅνδε δόμονδε,
Ἑρμείαν μὲν ἔπειτα διάκτορον ἀργεϊφόντην
νῆσον ἐς Ὠγυγίην ὀτρύνομεν, ὄφρα τάχιστα
νύμφ υπλοκάμ εἴπ νημερτέα βουλήν,
νόστον Ὀδυσσος ταλασίφρονος, ὥς κε νέηται·
αὐτὰρ ἐγὼν Ἰθάκηνδ’ ἐσελεύσομαι, ὄφρα οἱ υἱὸν
μᾶλλον ἐποτρύνω καί οἱ μένος ἐν φρεσ θείω,
εἰς ἀγορὴν καλέσαντα κάρη κομόωντας Ἀχαιοὺς
πᾶσι μνηστήρεσσιν ἀπειπέμεν, οἵ τέ οἱ αἰεὶ
μῆλ’ ἁδιν σφάζουσι καὶ εἰλίποδας ἕλικας βοῦς.
πέμψω δ’ἐς Σπάρτην τε καὶ ἐς Πύλον ἠμαθόεντα
νόστον πευσόμενον πατρὸς φίλου, ἤν που ἀκούσῃ,
ἠδ’ ἵνα μιν κλέος ἐσθλὸν ἐν ἀνθρώποισιν ἔχῃσιν.
ὣς εἰποῦσ’ ὑπ ποσσὶν ἐδήσατο καλ πέδιλα,
ἀμβρόσια χρύσεια, τά μιν φέρον ἠμὲν ἐφ’ ὑγρὴν
ἠδ’ ἐπ’ ἀπείρονα γαῖαν ἅμα πνοιῇς ἀνέμοιο·
εἵλετο δ’ἄλκιμον ἔγχος, ἀκαχμένον ὀξέι χαλκῷ,
βριθ μέγα στιβαρόν, τῷ δάμνησι στίχας ἀνδρῶν
ἡρώων, τοῖσίν τε κοτέσσεται ὀβριμοπάτρη.
βῆ δὲ κατ’ Οὐλύμποιο καρήνων ίξασα,
στῆ δ’Ἰθάκης ἐν δήμ ἐπ προθύροις Ὀδυσος,
οὐδοῦ ἐπ’ αὐλείου· παλάμ δ’ἔχε χάλκεον ἔγχος,
εἰδομένη ξείνῳ, Ταφίων ἡγήτορι Μέντῃ.
εὗρε δ’ἄρα μνηστῆρας ἀγήνορας. οἱ μὲν ἔπειτα
πεσσοῖσι προπάροιθε θυράων θυμὸν ἔτερπον
ἥμενοι ἐν ῥινοῖσι βοῶν, οὓς ἔκτανον αὐτοί·
κήρυκες δ’αὐτοῖσι καὶ ὀτρηροὶ θεράποντες
οἱ μὲν οἶνον ἔμισγον ἐν κρητῆρσι καὶ ὕδωρ,
οἱ δ’αὖτε σπόγγοισι πολυτρήτοισι τραπέζας
νίζον καὶ πρότιθεν, τοὶ δὲ κρέα πολλ δατεῦντο.
τὴν δὲ πολ πρῶτος ἴδε Τηλέμαχος θεοειδής,
ἧστο γὰρ ἐν μνηστῆρσι φίλον τετιημένος ἦτορ,
ὀσσόμενος πατέρ ἐσθλὸν ἐν φρεσίν, εἴ ποθεν ἐλθὼν
μνηστήρων τῶν μὲν σκέδασιν κατ δώματα θείη,
τιμὴν δ’αὐτὸς ἔχοι καὶ δώμασιν οἷσιν ἀνάσσοι.
τὰ φρονέων, μνηστῆρσι μεθήμενος, εἴσιδ’ Ἀθήνην.
βῆ δ’ἰθὺς προθύροιο, νεμεσσήθη δ’ἐν θυμ
ξεῖνον δηθ θύρῃσιν ἐφεστάμεν· ἐγγύθι δὲ στὰς
χεῖρ’ ἕλε δεξιτερὴν καὶ ἐδέξατο χάλκεον ἔγχος,
καί μιν φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
χαῖρε, ξεῖνε, παρ’ ἄμμι φιλήσεαι· αὐτὰρ ἔπειτα
δείπνου πασσάμενος μυθήσεαι ὅττεό σε χρή.
ὣς εἰπὼν ἡγεῖθ’, δ’ἕσπετο Παλλὰς Ἀθήνη.
οἱ δ’ὅτε δή ῥ’ἔντοσθεν ἔσαν δόμου ὑψηλοῖο,
ἔγχος μέν ῥ’ἔστησε φέρων πρὸς κίονα μακρὴν
δουροδόκης ἔντοσθεν υξόου, ἔνθα περ ἄλλα
ἔγχε’ Ὀδυσσος ταλασίφρονος ἵστατο πολλά,
αὐτὴν δ’ἐς θρόνον εἷσεν ἄγων, ὑπ λῖτα πετάσσας,
καλὸν δαιδάλεον· ὑπ δὲ θρῆνυς ποσὶν εν.
πὰρ δ’αὐτὸς κλισμὸν θέτο ποικίλον, ἔκτοθεν ἄλλων
μνηστήρων, μὴ ξεῖνος ἀνιηθεὶς ὀρυμαγδ
δείπν ἁδήσειεν, ὑπερφιάλοισι μετελθών,
ἠδ’ ἵνα μιν περ πατρὸς ἀποιχομένοιο ἔροιτο.
χέρνιβα δ’ἀμφίπολος προχό ἐπέχευε φέρουσα
καλ χρυσείῃ, ὑπὲρ ἀργυρέοιο λέβητος,
νίψασθαι· παρ δὲ ξεστὴν ἐτάνυσσε τράπεζαν.
σῖτον δ’αἰδοίη ταμίη παρέθηκε φέρουσα,
εἴδατα πόλλ’ ἐπιθεῖσα, χαριζομένη παρεόντων·
δαιτρὸς δὲ κρειῶν πίνακας παρέθηκεν είρας
παντοίων, παρ δέ σφι τίθει χρύσεια κύπελλα·
κῆρυξ δ’αὐτοῖσιν θάμ’ ἐπᾐχετο οἰνοχοεύων.
ἐς δ’ἦλθον μνηστῆρες ἀγήνορες. οἱ μὲν ἔπειτα
ἑξείης ἕζοντο κατ κλισμούς τε θρόνους τε,
τοῖσι δὲ κήρυκες μὲν ὕδωρ ἐπ χεῖρας ἔχευαν,
σῖτον δὲ δμῳαὶ παρενήνεον ἐν κανέοισιν,
κοῦροι δὲ κρητῆρας ἐπεστέψαντο ποτοῖο.
οἱ δ’ἐπ’ ὀνείαθ’ ἑτοῖμα προκείμενα χεῖρας αλλον.
αὐτὰρ ἐπεὶ πόσιος καὶ ἐδητύος ἐξ ἔρον ἕντο
μνηστῆρες, τοῖσιν μὲν ἐν φρεσὶν ἄλλα μεμήλει,
μολπή τ’ὀρχηστύς τε· τὰ γὰρ τ’ἀναθήματα δαιτός·
κῆρυξ δ’ἐν χερσὶν κίθαριν περικαλλέα θῆκεν
Φημίῳ, ὅς ῥ’ἤειδε παρ μνηστῆρσιν ἀνάγκῃ.
τοι φορμίζων ἀνεβάλλετο καλὸν είδειν.
αὐτὰρ Τηλέμαχος προσέφη γλαυκῶπιν Ἀθήνην,
ἄγχι σχὼν κεφαλήν, ἵνα μὴ πευθοίαθ’ οἱ ἄλλοι·
ξεῖνε φίλ’, καὶ μοι νεμεσήσεαι ὅττι κεν εἴπω;
τούτοισιν μὲν ταῦτα μέλει, κίθαρις καὶ οιδή,
ῥεῖ’, ἐπεὶ ἀλλότριον βίοτον νήποινον ἔδουσιν,
ἀνέρος, οὗ δή που λεύκ’ ὀστέα πύθεται ὄμβρ
κείμεν’ ἐπ’ ἠπείρου, εἰν ἁλ κῦμα κυλίνδει.
εἰ κεῖνόν γ’Ἰθάκηνδε ἰδοίατο νοστήσαντα,
πάντες κ’ἀρησαίατ’ ἐλαφρότεροι πόδας εἶναι
ἀφνειότεροι χρυσοῖό τε ἐσθῆτός τε.
νῦν δ’ὁ μὲν ὣς ἀπόλωλε κακὸν μόρον, οὐδέ τις ἡμῖν
θαλπωρή, εἴ πέρ τις ἐπιχθονίων ἀνθρώπων
φῇσιν ἐλεύσεσθαι· τοῦ δ’ὤλετο νόστιμον ἦμαρ.
ἀλλ’ ἄγε μοι τόδε εἰπ καὶ ἀτρεκέως κατάλεξον·
τίς πόθεν εἰς ἀνδρῶν; πόθι τοι πόλις ἠδ τοκες;
ὁπποίης τ’ἐπ νηὸς ἀφίκεο· πῶς δέ σε ναῦται
ἤγαγον εἰς Ἰθάκην; τίνες ἔμμεναι εὐχετόωντο;
οὐ μὲν γὰρ τί σε πεζὸν ίομαι ἐνθάδ’ ἱκέσθαι.
καί μοι τοῦτ’ ἀγόρευσον ἐτήτυμον, ὄφρ’ εἰδῶ,
νέον μεθέπεις καὶ πατρώιός ἐσσι
ξεῖνος, ἐπεὶ πολλοὶ ἴσαν ἀνέρες ἡμέτερον δῶ
ἄλλοι, ἐπεὶ καὶ κεῖνος ἐπίστροφος ἦν ἀνθρώπων.
τὸν δ’αὖτε προσέειπε θεά, γλαυκῶπις Ἀθήνη·
τοιγὰρ ἐγώ τοι ταῦτα μάλ’ ἀτρεκέως ἀγορεύσω.
Μέντης Ἀγχιάλοιο δαΐφρονος εὔχομαι εἶναι
υἱός, ἀτὰρ Ταφίοισι φιληρέτμοισιν ἀνάσσω.
νῦν δ’ὧδε ξὺν νη κατήλυθον ἠδ’ ἑτάροισιν
πλέων ἐπ οἴνοπα πόντον ἐπ’ ἀλλοθρόους ἀνθρώπους,
ἐς Τεμέσην μετ χαλκόν, ἄγω δ’αἴθωνα σίδηρον.
νηῦς δέ μοι ἥδ’ ἕστηκεν ἐπ’ ἀγροῦ νόσφι πόληος,
ἐν λιμένι ’Ρείθρ ὑπ Νηί ὑλήεντι.
ξεῖνοι δ’ἀλλήλων πατρώιοι εὐχόμεθ’ εἶναι
ἐξ ἀρχῆς, εἴ πέρ τε γέροντ’ εἴρηαι ἐπελθὼν
Λαέρτην ἥρωα, τὸν οὐκέτι φασ πόλινδε
ἔρχεσθ’, ἀλλ’ ἀπάνευθεν ἐπ’ ἀγροῦ πήματα πάσχειν
γρη σὺν ἀμφιπόλῳ, οἱ βρῶσίν τε πόσιν τε
παρτιθεῖ, εὖτ’ ἄν μιν κάματος κατ γυῖα λάβῃσιν
ἑρπύζοντ’ ἀν γουνὸν ἀλωῆς οἰνοπέδοιο.
νῦν δ’ἦλθον· δὴ γάρ μιν ἔφαντ’ ἐπιδήμιον εἶναι,
σὸν πατέρ’· ἀλλά νυ τόν γε θεοὶ βλάπτουσι κελεύθου.
οὐ γάρ πω τέθνηκεν ἐπ χθον δῖος Ὀδυσσεύς,
ἀλλ’ ἔτι που ζωὸς κατερύκεται εὐρέι πόντ
νήσ ἐν ἀμφιρύτῃ, χαλεποὶ δέ μιν ἄνδρες ἔχουσιν
ἄγριοι, οἵ που κεῖνον ἐρυκανόωσ’ έκοντα.
αὐτὰρ νῦν τοι ἐγ μαντεύσομαι, ὡς ἐν θυμ
ἀθάνατοι βάλλουσι καὶ ὡς τελέεσθαι ίω,
οὔτε τι μάντις ὼν οὔτ’ οἰωνῶν σάφα εἰδώς.
οὔ τοι ἔτι δηρόν γε φίλης ἀπ πατρίδος αἴης
ἔσσεται, οὐδ’ εἴ πέρ τε σιδήρεα δέσματ’ ἔχῃσιν·
φράσσεται ὥς κε νέηται, ἐπεὶ πολυμήχανός ἐστιν.
ἀλλ’ ἄγε μοι τόδε εἰπ καὶ ἀτρεκέως κατάλεξον,
εἰ δὴ ἐξ αὐτοῖο τόσος πάϊς εἰς Ὀδυσος.
αἰνῶς μὲν κεφαλήν τε καὶ ὄμματα καλ ἔοικας
κείνῳ, ἐπεὶ θαμ τοῖον ἐμισγόμεθ’ ἀλλήλοισιν,
πρίν γε τὸν ἐς Τροίην ἀναβήμεναι, ἔνθα περ ἄλλοι
Ἀργείων οἱ ἄριστοι ἔβαν κοίλῃς ἐν νηυσίν·
ἐκ τοῦ δ’οὔτ’ Ὀδυσα ἐγὼν ἴδον οὔτ’ ἔμ’ ἐκεῖνος.
τὴν δ’αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα·
τοιγὰρ ἐγώ τοι, ξεῖνε, μάλ’ ἀτρεκέως ἀγορεύσω.
μήτηρ μέν τέ μέ φησι τοῦ ἔμμεναι, αὐτὰρ ἐγώ γε
οὐκ οἶδ’· οὐ γάρ πώ τις ἑὸν γόνον αὐτὸς ἀνέγνω.
ὡς δὴ ἐγώ γ’ὄφελον μάκαρός νύ τευ ἔμμεναι υἱὸς
ἀνέρος, ὃν κτεάτεσσιν οῖς ἔπι γῆρας ἔτετμε.
νῦν δ’ὃς ἀποτμότατος γένετο θνητῶν ἀνθρώπων,
τοῦ μ’ἔκ φασι γενέσθαι, ἐπεὶ σύ με τοῦτ’ ἐρεείνεις.
τὸν δ’αὖτε προσέειπε θεά, γλαυκῶπις Ἀθήνη·
οὐ μέν τοι γενεήν γε θεοὶ νώνυμνον ὀπίσσω
θῆκαν, ἐπεὶ σέ γε τοῖον ἐγείνατο Πηνελόπεια.
ἀλλ’ ἄγε μοι τόδε εἰπ καὶ ἀτρεκέως κατάλεξον·
τίς δαίς, τίς δὲ ὅμιλος ὅδ’ ἔπλετο; τίπτε δέ σε χρεώ;
εἰλαπίν η ἠ γάμος; ἐπεὶ οὐκ ἔρανος τάδε γ’ἐστίν·
ὥς τέ μοι ὑβρίζοντες ὑπερφιάλως δοκέουσι
δαίνυσθαι κατ δῶμα. νεμεσσήσαιτό κεν ἀνὴρ
αἴσχεα πόλλ’ ὁρόων, ὅς τις πινυτός γε μετέλθοι.
τὴν δ’αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα·
ξεῖν’, ἐπεὶ ἂρ δὴ ταῦτά μ’ ἀνείρεαι ἠδ μεταλλᾷς,
μέλλεν μέν ποτε οἶκος ὅδ’ ἀφνειὸς καὶ ἀμύμων
ἔμμεναι, ὄφρ’ ἔτι κεῖνος ἀνὴρ ἐπιδήμιος εν·
νῦν δ’ἑτέρως ἐβόλοντο θεοὶ κακ μητιόωντες,
οἳ κεῖνον μὲν ιστον ἐποίησαν περ πάντων
ἀνθρώπων, ἐπεὶ οὔ κε θανόντι περ ὧδ’ ἀκαχοίμην,
εἰ μετ οἷς ἑτάροισι δάμη Τρώων ἐν δήμῳ,
φίλων ἐν χερσίν, ἐπεὶ πόλεμον τολύπευσεν.
τῷ κέν οἱ τύμβον μὲν ἐποίησαν Παναχαιοί,
ἠδέ κε καὶ παιδ μέγα κλέος ἤρατ’ ὀπίσσω.
νῦν δέ μιν ἀκλειῶς ἅρπυιαι ἀνηρείψαντο·
οἴχετ’ ιστος ἄπυστος, ἐμοὶ δ’ὀδύνας τε γόους τε
κάλλιπεν. οὐδέ τι κεῖνον ὀδυρόμενος στεναχίζω
οἶον, ἐπεί νύ μοι ἄλλα θεοὶ κακ κήδε’ ἔτευξαν.
ὅσσοι γὰρ νήσοισιν ἐπικρατέουσιν ἄριστοι,
Δουλιχί τε Σάμ τε καὶ ὑλήεντι Ζακύνθῳ,
ἠδ’ ὅσσοι κραναὴν Ἰθάκην κάτα κοιρανέουσιν,
τόσσοι μητέρ’ ἐμὴν μνῶνται, τρύχουσι δὲ οἶκον.
δ’οὔτ’ ἀρνεῖται στυγερὸν γάμον οὔτε τελευτὴν
ποιῆσαι δύναται· τοὶ δὲ φθινύθουσιν ἔδοντες
οἶκον ἐμόν· τάχα δή με διαρραίσουσι καὶ αὐτόν.
τὸν δ’ἐπαλαστήσασα προσηύδα Παλλὰς Ἀθήνη·
πόποι, δὴ πολλὸν ἀποιχομένου Ὀδυσος
δεύῃ, κε μνηστῆρσιν ἀναιδέσι χεῖρας ἐφείη.
εἰ γὰρ νῦν ἐλθὼν δόμου ἐν πρώτῃσι θύρῃσι
σταίη, ἔχων πήληκα καὶ ἀσπίδα καὶ δύο δοῦρε,
τοῖος ὼν οἷόν μιν ἐγ τὰ πρῶτ’ ἐνόησα
οἴκ ἐν ἡμετέρ πίνοντά τε τερπόμενόν τε,
ἐξ Ἐφύρης ἀνιόντα παρ’ Ἴλου Μερμερίδαο--
ᾤχετο γὰρ καὶ κεῖσε θοῆς ἐπ νηὸς Ὀδυσσεὺς
φάρμακον ἀνδροφόνον διζήμενος, ὄφρα οἱ εἴη
οὺς χρίεσθαι χαλκήρεας· ἀλλ’ μὲν οὔ οἱ
δῶκεν, ἐπεί ῥα θεοὺς νεμεσίζετο αἰὲν όντας,
ἀλλ πατήρ οἱ δῶκεν ἐμός· φιλέεσκε γὰρ αἰνῶς--
τοῖος ὼν μνηστῆρσιν ὁμιλήσειεν Ὀδυσσεύς·
πάντες κ’ὠκύμοροί τε γενοίατο πικρόγαμοί τε.
ἀλλ’ τοι μὲν ταῦτα θεῶν ἐν γούνασι κεῖται,
κεν νοστήσας ἀποτίσεται, ε καὶ οὐκί,
οἷσιν ἐν μεγάροισι· σὲ δὲ φράζεσθαι ἄνωγα,
ὅππως κε μνηστῆρας ἀπώσεαι ἐκ μεγάροιο.
εἰ δ’ἄγε νῦν ξυνίει καὶ ἐμῶν ἐμπάζεο μύθων·
αὔριον εἰς ἀγορὴν καλέσας ἥρωας Ἀχαιοὺς
μῦθον πέφραδε πᾶσι, θεοὶ δ’ἐπ μάρτυροι ἔστων.
μνηστῆρας μὲν ἐπ σφέτερα σκίδνασθαι ἄνωχθι,
μητέρα δ’,εἴ οἱ θυμὸς ἐφορμᾶται γαμέεσθαι,
ἂψ ἴτω ἐς μέγαρον πατρὸς μέγα δυναμένοιο·
οἱ δὲ γάμον τεύξουσι καὶ ἀρτυνέουσιν εδνα
πολλ μάλ’, ὅσσα ἔοικε φίλης ἐπ παιδὸς ἕπεσθαι.
σοὶ δ’αὐτ πυκινῶς ὑποθήσομαι, αἴ κε πίθηαι·
νῆ’ ἄρσας ἐρέτῃσιν είκοσιν, τις ἀρίστη,
ἔρχεο πευσόμενος πατρὸς δὴν οἰχομένοιο,
ἤν τίς τοι εἴπῃσι βροτῶν, ὄσσαν ἀκούσῃς
ἐκ Διός, τε μάλιστα φέρει κλέος ἀνθρώποισι.
πρῶτα μὲν ἐς Πύλον ἐλθ καὶ εἴρεο Νέστορα δῖον,
κεῖθεν δὲ Σπάρτηνδε παρ ξανθὸν Μενέλαον·
ὃς γὰρ δεύτατος ἦλθεν Ἀχαιῶν χαλκοχιτώνων.
εἰ μέν κεν πατρὸς βίοτον καὶ νόστον ἀκούσῃς,
τ’ἂν τρυχόμενός περ ἔτι τλαίης ἐνιαυτόν·
εἰ δέ κε τεθνηῶτος ἀκούσῃς μηδ’ ἔτ’ όντος,
νοστήσας δὴ ἔπειτα φίλην ἐς πατρίδα γαῖαν
σῆμά τέ οἱ χεῦαι καὶ ἐπ κτέρεα κτερεΐξαι
πολλ μάλ’, ὅσσα ἔοικε, καὶ ἀνέρι μητέρα δοῦναι.
αὐτὰρ ἐπὴν δὴ ταῦτα τελευτήσῃς τε καὶ ἔρξῃς,
φράζεσθαι δὴ ἔπειτα κατ φρένα καὶ κατ θυμὸν
ὅππως κε μνηστῆρας ἐν μεγάροισι τεοῖσι
κτείνῃς δόλ ἀμφαδόν· οὐδέ τί σε χρὴ
νηπιάας ὀχέειν, ἐπεὶ οὐκέτι τηλίκος ἐσσι.
ἢ οὐκ ίεις οἷον κλέος ἔλλαβε δῖος Ὀρέστης
πάντας ἐπ’ ἀνθρώπους, ἐπεὶ ἔκτανε πατροφονα,
Αἴγισθον δολόμητιν, οἱ πατέρα κλυτὸν ἔκτα;
καὶ σύ, φίλος, μάλα γάρ σ’ὁρόω καλόν τε μέγαν τε,
ἄλκιμος ἔσσ’, ἵνα τίς σε καὶ ὀψιγόνων εἴπῃ.
αὐτὰρ ἐγὼν ἐπ νῆα θοὴν κατελεύσομαι ἤδη
ἠδ’ ἑτάρους, οἵ πού με μάλ’ ἀσχαλόωσι μένοντες·
σοὶ δ’αὐτ μελέτω, καὶ ἐμῶν ἐμπάζεο μύθων.
τὴν δ’αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα·
ξεῖν’, τοι μὲν ταῦτα φίλα φρονέων ἀγορεύεις,
ὥς τε πατὴρ παιδί, καὶ οὔ ποτε λήσομαι αὐτῶν.
ἀλλ’ ἄγε νῦν ἐπίμεινον, ἐπειγόμενός περ ὁδοῖο,
ὄφρα λοεσσάμενός τε τεταρπόμενός τε φίλον κῆρ,
δῶρον ἔχων ἐπ νῆα κίῃς, χαίρων ἐν θυμῷ,
τιμεν, μάλα καλόν, τοι κειμήλιον ἔσται
ἐξ ἐμεῦ, οἷα φίλοι ξεῖνοι ξείνοισι διδοῦσι.
τὸν δ’ἠμείβετ’ ἔπειτα θεά, γλαυκῶπις Ἀθήνη·
μή μ’ἔτι νῦν κατέρυκε, λιλαιόμενόν περ ὁδοῖο.
δῶρον δ’ὅττι κέ μοι δοῦναι φίλον ἦτορ ἀνώγῃ,
αὖτις ἀνερχομέν δόμεναι οἶκόνδε φέρεσθαι,
καὶ μάλα καλὸν ἑλών· σοὶ δ’ἄξιον ἔσται ἀμοιβῆς.
μὲν ἄρ’ ὣς εἰποῦσ’ ἀπέβη γλαυκῶπις Ἀθήνη,
ὄρνις δ’ὣς ἀνόπαια διέπτατο· τῷ δ’ἐν θυμ
θῆκε μένος καὶ θάρσος, ὑπέμνησέν τέ πατρὸς
μᾶλλον ἔτ’ τὸ πάροιθεν. δὲ φρεσὶν ᾗσι νοήσας
θάμβησεν κατ θυμόν· ίσατο γὰρ θεὸν εἶναι.
αὐτίκα δὲ μνηστῆρας ἐπᾐχετο ἰσόθεος φώς.
τοῖσι δ’ἀοιδὸς ειδε περικλυτός, οἱ δὲ σιωπ
ατ’ ἀκούοντες· δ’Ἀχαιῶν νόστον ειδε
λυγρόν, ὃν ἐκ Τροίης ἐπετείλατο Παλλὰς Ἀθήνη.
τοῦ δ’ὑπερωιόθεν φρεσ σύνθετο θέσπιν οιδὴν
κούρη Ἰκαρίοιο, περίφρων Πηνελόπεια·
κλίμακα δ’ὑψηλὴν κατεβήσετο οἷο δόμοιο,
οὐκ οἴη, ἅμα τῇ γε καὶ ἀμφίπολοι δύ’ ἕποντο.
δ’ὅτε δὴ μνηστῆρας ἀφίκετο δῖα γυναικῶν,
στῆ ῥα παρ σταθμὸν τέγεος πύκα ποιητοῖο,
ἄντα παρειάων σχομένη λιπαρ κρήδεμνα·
ἀμφίπολος δ’ἄρα οἱ κεδν ἑκάτερθε παρέστη.
δακρύσασα δ’ἔπειτα προσηύδα θεῖον οιδόν·
Φήμιε, πολλ γὰρ ἄλλα βροτῶν θελκτήρια οἶδας,
ἔργ’ ἀνδρῶν τε θεῶν τε, τά τε κλείουσιν οιδοί·
τῶν ἕν γέ σφιν ειδε παρήμενος, οἱ δὲ σιωπ
οἶνον πινόντων· ταύτης δ’ἀποπαύε’ οιδῆς
λυγρῆς, τέ μοι αἰεὶ ἐν στήθεσσι φίλον κῆρ
τείρει, ἐπεί με μάλιστα καθίκετο πένθος ἄλαστον.
τοίην γὰρ κεφαλὴν ποθέω μεμνημένη αἰεί,
ἀνδρός, τοῦ κλέος εὐρ καθ’ Ἑλλάδα καὶ μέσον Ἄργος.
τὴν δ’αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα·
μῆτερ ἐμή, τί τ’ἄρα φθονέεις ἐρίηρον οιδὸν
τέρπειν ὅππ οἱ νόος ὄρνυται; οὔ νύ τ’ἀοιδοὶ
αἴτιοι, ἀλλά ποθι Ζεὺς αἴτιος, ὅς τε δίδωσιν
ἀνδράσιν ἀλφηστῇσιν, ὅπως ἐθέλῃσιν, ἑκάστῳ.
τούτ δ’οὐ νέμεσις Δαναῶν κακὸν οἶτον είδειν·
τὴν γὰρ οιδὴν μᾶλλον ἐπικλείουσ’ ἄνθρωποι,
τις ἀκουόντεσσι νεωτάτη ἀμφιπέληται.
σοί δ’ἐπιτολμάτω κραδίη καὶ θυμὸς ἀκούειν·
οὐ γὰρ Ὀδυσσεὺς οἶος ἀπώλεσε νόστιμον ἦμαρ
ἐν Τροίῃ, πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι φῶτες ὄλοντο.
ἀλλ’ εἰς οἶκον οῦσα τὰ σ’αὐτῆς ἔργα κόμιζε,
ἱστόν τ’ἠλακάτην τε, καὶ ἀμφιπόλοισι κέλευε
ἔργον ἐποίχεσθαι· μῦθος δ’ἄνδρεσσι μελήσει
πᾶσι, μάλιστα δ’ἐμοί· τοῦ γὰρ κράτος ἔστ’ ἐν οἴκῳ.
μὲν θαμβήσασα πάλιν οἶκόνδε βεβήκει·
παιδὸς γὰρ μῦθον πεπνυμένον ἔνθετο θυμῷ.
ἐς δ’ὑπερῷ’ ἀναβᾶσα σὺν ἀμφιπόλοισι γυναιξ
κλαῖεν ἔπειτ’ Ὀδυσα φίλον πόσιν, ὄφρα οἱ ὕπνον
ἡδὺν ἐπ βλεφάροισι βάλε γλαυκῶπις Ἀθήνη.
μνηστῆρες δ’ὁμάδησαν ἀν μέγαρα σκιόεντα,
πάντες δ’ἠρήσαντο παραὶ λεχέεσσι κλιθῆναι.
τοῖσι δὲ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἤρχετο μύθων·
μητρὸς ἐμῆς μνηστῆρες ὑπέρβιον ὕβριν ἔχοντες,
νῦν μὲν δαινύμενοι τερπώμεθα, μηδ βοητὺς
ἔστω, ἐπεὶ τόδε καλὸν ἀκουέμεν ἐστὶν οιδοῦ
τοιοῦδ’ οἷος ὅδ’ ἐστί, θεοῖς ἐναλίγκιος αὐδήν.
ῶθεν δ’ἀγορήνδε καθεζώμεσθα κιόντες
πάντες, ἵν’ ὕμιν μῦθον ἀπηλεγέως ἀποείπω,
ἐξιέναι μεγάρων· ἄλλας δ’ἀλεγύνετε δαῖτας,
ὑμ κτήματ’ ἔδοντες, ἀμειβόμενοι κατ οἴκους.
εἰ δ’ὕμιν δοκέει τόδε λωίτερον καὶ ἄμεινον
ἔμμεναι, ἀνδρὸς ἑνὸς βίοτον νήποινον ὀλέσθαι,
κείρετ’· ἐγ δὲ θεοὺς ἐπιβώσομαι αἰὲν όντας,
αἴ κέ ποθι Ζεὺς δῷσι παλίντιτα ἔργα γενέσθαι·
νήποινοί κεν ἔπειτα δόμων ἔντοσθεν ὄλοισθε.
ὣς ἔφαθ’, οἱ δ’ἄρα πάντες ὀδὰξ ἐν χείλεσι φύντες
Τηλέμαχον θαύμαζον, θαρσαλέως ἀγόρευεν.
τὸν δ’αὖτ’ Ἀντίνοος προσέφη, Εὐπείθεος υἱός·
Τηλέμαχ’, μάλα δή σε διδάσκουσιν θεοὶ αὐτοὶ
ὑψαγόρην τ’ἔμεναι καὶ θαρσαλέως ἀγορεύειν·
μὴ σέ γ’ἐν ἀμφιάλ Ἰθάκ βασιλα Κρονίων
ποιήσειεν, τοι γενε πατρώιόν ἐστιν.
τὸν δ’αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα·
Ἀντίνο’, καί μοι νεμεσήσεαι ὅττι κεν εἴπω;
καὶ κεν τοῦτ’ ἐθέλοιμι Διός γε διδόντος ἀρέσθαι.
φῂς τοῦτο κάκιστον ἐν ἀνθρώποισι τετύχθαι;
οὐ μὲν γάρ τι κακὸν βασιλευέμεν· αἶψά τέ οἱ δῶ
ἀφνειὸν πέλεται καὶ τιμηέστερος αὐτός.
ἀλλ’ τοι βασιλες Ἀχαιῶν εἰσ καὶ ἄλλοι
πολλοὶ ἐν ἀμφιάλ Ἰθάκῃ, νέοι ἠδ παλαιοί,
τῶν κέν τις τόδ’ ἔχῃσιν, ἐπεὶ θάνε δῖος Ὀδυσσεύς·
αὐτὰρ ἐγὼν οἴκοιο ἄναξ ἔσομ’ ἡμετέροιο
καὶ δμώων, οὕς μοι ληίσσατο δῖος Ὀδυσσεύς.
τὸν δ’αὖτ’ Εὐρύμαχος Πολύβου πάϊς ἀντίον ηὔδα·
Τηλέμαχ’, τοι ταῦτα θεῶν ἐν γούνασι κεῖται,
ὅς τις ἐν ἀμφιάλ Ἰθάκ βασιλεύσει Ἀχαιῶν·
κτήματα δ’αὐτὸς ἔχοις καὶ δώμασιν οἷσιν ἀνάσσοις.
μὴ γὰρ γ’ἔλθοι ἀνὴρ ὅς τίς σ’ἀέκοντα βίηφιν
κτήματ’ ἀπορραίσει, Ἰθάκης ἔτι ναιετοώσης.
ἀλλ’ ἐθέλω σε, φέριστε, περ ξείνοιο ἐρέσθαι,
ὁππόθεν οὗτος ἀνήρ, ποίης δ’ἐξ εὔχεται εἶναι
γαίης, ποῦ δέ νύ οἱ γενε καὶ πατρὶς ἄρουρα.
έ τιν’ ἀγγελίην πατρὸς φέρει ἐρχομένοιο,
ἑὸν αὐτοῦ χρεῖος ελδόμενος τόδ’ ἱκάνει;
οἷον ἀναΐξας ἄφαρ οἴχεται, οὐδ’ ὑπέμεινε
γνώμεναι· οὐ μὲν γάρ τι κακ εἰς ὦπα ᾐκει.
τὸν δ’αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα·
Εὐρύμαχ’, τοι νόστος ἀπώλετο πατρὸς ἐμοῖο·
οὔτ’ οὖν ἀγγελί ἔτι πείθομαι, εἴ ποθεν ἔλθοι,
οὔτε θεοπροπίης ἐμπάζομαι, ἥν τινα μήτηρ
ἐς μέγαρον καλέσασα θεοπρόπον ἐξερέηται.
ξεῖνος δ’οὗτος ἐμὸς πατρώιος ἐκ Τάφου ἐστίν,
Μέντης δ’Ἀγχιάλοιο δαΐφρονος εὔχεται εἶναι
υἱός, ἀτὰρ Ταφίοισι φιληρέτμοισιν ἀνάσσει.
ὣς φάτο Τηλέμαχος, φρεσ δ’ἀθανάτην θεὸν ἔγνω.
οἱ δ’εἰς ὀρχηστύν τε καὶ ἱμερόεσσαν οιδὴν
τρεψάμενοι τέρποντο, μένον δ’ἐπ ἕσπερον ἐλθεῖν.
τοῖσι δὲ τερπομένοισι μέλας ἐπ ἕσπερος ἦλθε·
δὴ τότε κακκείοντες ἔβαν οἶκόνδε ἕκαστος.
Τηλέμαχος δ’,ὅθι οἱ θάλαμος περικαλλέος αὐλῆς
ὑψηλὸς δέδμητο περισκέπτ ἐν χώρῳ,
ἔνθ’ ἔβη εἰς εὐνὴν πολλ φρεσ μερμηρίζων.
τῷ δ’ἄρ’ ἅμ’ αἰθομένας δαΐδας φέρε κεδν ἰδυῖα
Εὐρύκλει’, Ὦπος θυγάτηρ Πεισηνορίδαο,
τήν ποτε Λαέρτης πρίατο κτεάτεσσιν οῖσιν
πρωθήβην ἔτ’ οῦσαν, εικοσάβοια δ’ἔδωκεν,
ἶσα δέ μιν κεδν ἀλόχ τίεν ἐν μεγάροισιν,
εὐν δ’οὔ ποτ’ ἔμικτο, χόλον δ’ἀλέεινε γυναικός·
οἱ ἅμ’ αἰθομένας δαΐδας φέρε, καί μάλιστα
δμῳάων φιλέεσκε, καὶ ἔτρεφε τυτθὸν όντα.
ιξεν δὲ θύρας θαλάμου πύκα ποιητοῖο,
ἕζετο δ’ἐν λέκτρῳ, μαλακὸν δ’ἔκδυνε χιτῶνα·
καὶ τὸν μὲν γραίης πυκιμηδέος ἔμβαλε χερσίν.
μὲν τὸν πτύξασα καὶ ἀσκήσασα χιτῶνα,
πασσάλ ἀγκρεμάσασα παρ τρητοῖσι λέχεσσι
βῆ ῥ’ἴμεν ἐκ θαλάμοιο, θύρην δ’ἐπέρυσσε κορών
ἀργυρέῃ, ἐπ δὲ κληῖδ’ ἐτάνυσσεν ἱμάντι.
ἔνθ’ γε παννύχιος, κεκαλυμμένος οἰὸς ώτῳ,
βούλευε φρεσὶν ᾗσιν ὁδὸν τὴν πέφραδ’ Ἀθήνη.